O informe PISA e a fábrica da obediencia
Camaradas:
Fálase moito estes días do informe PISA, que deixa en moi mal lugar o nivel educativo do alumnado no Estado español. Pero, en realidade, deixa en mal lugar algo moito máis amplo: o nivel xeral de cultura e, sobre todo, a comprensión lectora. Os estudantes de todo o mundo, tamén aquí, son cada vez menos capaces de entender o que len, de asimilar un parágrafo ou un libro e de tirar de aí unha idea propia.
Unha degradación que non é casualidade.
Está claro que as novas tecnoloxías, o uso da intelixencia artificial para facer os traballos por nós e unha vida enteira pegada a internet, onde a mensaxe curta e o emoticono son a base da comunicación, degradaron enormemente a nosa capacidade lectora e comprensiva. É un auténtico drama. Pero é un drama que, no fondo, ao sistema lle interesa.
O sistema non quere xente que pense. Quere xente que obedeza. Non necesita persoas capaces de pensar por si mesmas, de entender o mundo que as rodea. Necesita persoas capaces de tragar aquilo que se lles quere facer tragar a través dos seus medios e das súas redes, sen facer demasiadas preguntas. Comer con patacas e punto. Iso é o ideal para o sistema e, con todo isto, estao a conseguir.
Do humanismo ao analfabetismo funcional.
Hai unha involución social tremenda. O ser humano afástase cada vez máis daquel humanismo que aspiraba a saber un pouco de todo, o dun Leonardo da Vinci, escultor, pintor e inventor á vez. Aquilo quedou atrás. Agora, como moito, a xente sabe do seu oficio, da carreira que estudou e pouco máis. Por iso temos universitarios que son auténticos analfabetos funcionais, ignorantes da cultura xeral, da realidade doutros países e mesmo da realidade do seu propio país. Saben do seu e xa está. E iso é exactamente o que se busca. É unha desgraza, un gran paso atrás para a humanidade.
A ignorancia sobre como funciona o propio Estado.
Tamén chama a atención, e forma parte do mesmo proceso de degradación, que cando sae este dato a xente lle bote a culpa ao Goberno central, ignorando que as competencias en educación corresponden ás comunidades autónomas, a maioría gobernadas hoxe polo Partido Popular. Dá igual que estivesen gobernadas por outro partido: o rumbo está marcado en todas partes por igual. Pero esa é a realidade das competencias.
Pasa o mesmo coa sanidade: cando alguén protesta polas listas de espera e culpa o Goberno central, ignora que a sanidade tamén é competencia autonómica. E pasa o mesmo cos incendios: cando se culpa o Goberno central, ignórase que a prevención e a extinción, durante todo o ano, corresponden tamén ás comunidades autónomas.
Cando ignoras como funciona o sistema no que vives, a túa propia Constitución, as túas propias leis, que administración fai que, ignóralo practicamente todo. E estás disposto a crer o que che conten. Se es de ultradereita, tragas as mentiras que veñen dun lado; se non o es, tragas as que veñen do outro. Pero non tes un criterio propio, non es capaz de pensar por ti mesmo, porque non che están preparando para iso, senón para todo o contrario.
Ese é o gran drama de hoxe: non saber nada de nada e permitir que nos enchan a cabeza co que lles conveña. E é o peor que nos pode pasar, porque está comprobado que, cando hai moita ignorancia, é moi doado sementar odio e buscar cabezas de turco.
A era da desinformación.
Vivimos na época con máis información ao alcance da man, a era de internet. Pero tamén vivimos na época con máis desinformación, non só dispoñible, senón bombardeándonos sen ningún filtro. Unha desinformación que vén de redes sociais con dono, con amo: multimillonarios con intereses de clase moi determinados que non son os da clase traballadora.
Falamos de TikTok, propiedade da chinesa ByteDance, sometida aos seus propios intereses xeopolíticos e comerciais. Falamos de Facebook, Instagram e WhatsApp, as tres baixo o paraugas de Meta, o imperio de Mark Zuckerberg, que foi desmantelando un tras outro os poucos mecanismos de verificación de contidos que existían, primando o negocio e o algoritmo sobre calquera responsabilidade social. E falamos de X, antes Twitter, propiedade de Elon Musk, que non nace da nada: é fillo da Sudáfrica do apartheid, racista confeso, que converteu a súa rede social nun altofalante sen filtros da ultradereita internacional, financiando e apoiando abertamente esa ultradereita nos Estados Unidos e no mundo enteiro.
Todas elas, cada unha á súa maneira, teñen dono, teñen amo, teñen unha ideoloxía e uns intereses de clase moi determinados, e a maioría dos que as controlan son de ultradereita ou funcionais a ela. Esta xente controla as redes sociais e decide que deixa pasar o algoritmo e que non, que che amosa e que che oculta. Está nas súas mans. Aí non hai democracia nin liberdade de expresión: a censura contrólana empresas privadas cunha ideoloxía, uns intereses e unha clase social que non é a nosa.
Cos grandes medios de comunicación pasa o mesmo: están en mans duns poucos multimillonarios que deciden que se escribe. Xa o dicía Mark Twain: quen decide o que se publica nun xornal é quen paga a tinta, non o xornalista. Hoxe isto chegou moito máis lonxe. Os bulos e as mentiras están á orde do día, e tamén o está o apagón informativo: cando un xenocidio, unha masacre ou unha guerra deixa de interesar, simplemente deixa de existir nos medios. Acabouse. Aínda que a xente siga morrendo.
Todo forma parte do mesmo.
Desde o informe PISA, que confirma que somos cada vez menos capaces de entender o que lemos e de pensar por nós mesmos, ata ese caldo de cultivo de ignorancia que fortalece a quen ten todas as ferramentas para nos controlar, dirixir e defender os seus privilexios fronte aos nosos dereitos: todo forma parte do mesmo plan.
Até a vitoria sempre!
André Abeledo Fernández
