A vivenda non entende de bandeiras: cando a política se esquece da xente.
A crise da vivenda deixou de ser un problema dunha parte da sociedade para converterse nunha emerxencia que atravesa xeracións, ideoloxías e clases sociais. Mentres milleiros de familias loitan por chegar a fin de mes, o acceso a unha vivenda digna segue a ser unha das grandes materias pendentes do Estado español.
Camaradas,
Hai momentos nos que a realidade é tan evidente que resulta difícil entender como hai quen segue mirando cara a outro lado. A crise da vivenda que estamos a sufrir no Estado español é un deles. Non estamos a falar de estatísticas, de gráficos económicos nin de debates parlamentarios afastados da vida cotiá. Estamos a falar de persoas, de familias, de traballadores e traballadoras que están a ver como o dereito a ter un teito se converte nun privilexio reservado a quen pode permitilo.
Estamos a falar de xente que se ergue cada mañá, acode ao seu posto de traballo, déixase a pel traballando durante toda a xornada e, cando chega á casa, descobre que o seu salario apenas lle permite sobrevivir. Persoas que traballan e que, aínda así, non poden pagar un alugueiro, que non conseguen aforrar e que viven permanentemente coa incerteza de non saber que será delas o próximo mes.
E se falamos de quen está no paro, de quen ten empregos precarios, das familias monoparentais ou de quen ten fillos ao seu cargo, a situación pode converterse nun auténtico drama social.
Hai mozos e mozas que non poden emanciparse, persoas adultas que se ven obrigadas a seguir vivindo cos seus pais e familias que destinan unha parte desproporcionada dos seus ingresos a pagar unha vivenda. Hai persoas que nin sequera poden acceder a un alugueiro convencional e terminan compartindo habitacións a prezos que hai uns anos parecerían impensables.
Mentres tanto, a riqueza segue concentrándose nunha parte da sociedade. O problema non é unicamente que haxa persoas cada vez máis ricas, senón que a distancia entre quen acumula grandes patrimonios e quen depende exclusivamente do seu salario se converteu nunha cuestión central para comprender a realidade económica e social do noso país.
Unha vivenda é un dereito, non unha mercadoría calquera.
E aquí é onde debemos comezar a falar dos grandes propietarios, dos fondos de investimento e dos fondos voitre que atopan na vivenda unha oportunidade para obter rendibilidades económicas.
Non podemos meter no mesmo saco todas as persoas propietarias. Non é o mesmo unha familia que ten unha segunda vivenda, un pequeno propietario que complementa a súa pensión cun alugueiro ou alguén que conseguiu mercar un piso cos aforros de toda unha vida que unha gran sociedade de investimento que acumula centos ou milleiros de inmobles.
As dimensións, os recursos e a capacidade de influír no mercado son completamente diferentes.
Cando a vivenda se converte nun activo financeiro, cando o seu valor se mide exclusivamente pola rendibilidade que pode xerar e cando a capacidade económica das persoas deixa de ser unha consideración relevante, atopámonos ante un problema que vai moito máis alá das decisións individuais.
A vivenda é unha necesidade básica. Non podemos tratala como se fose un produto de luxo ao que unicamente deben acceder quen poida pagar calquera prezo.
E, con todo, iso é o que lles está a suceder a demasiadas persoas. Alugueiros que consomen a maior parte dos salarios, contratos que rematan sen que exista unha alternativa alcanzable e prezos que obrigan moitas familias a abandonar os lugares onde construíron as súas vidas.
A crise da vivenda non é unha cuestión de esquerdas ou de dereitas. É unha cuestión de dignidade.
Resulta especialmente preocupante que un problema que afecta a traballadores, pensionistas, mozos, familias con fillos e persoas desempregadas termine converténdose nunha discusión exclusivamente partidista.
Porque a vivenda non entende de bandeiras, de idiomas nin de siglas. Non lle pregunta a ninguén a quen votou antes de esixirlle que pague o alugueiro. Tampouco distingue entre quen vive en Galicia, en Cataluña, en Madrid ou en Andalucía.
A realidade é que cada vez máis persoas teñen dificultades para acceder a unha vivenda digna e que este problema tamén afecta a sectores da sociedade que hai uns anos non se atopaban nesta situación.
Por iso, cando o Congreso dos Deputados rexeitou o 2 de outubro os decretos de vivenda impulsados polo Goberno do PSOE e Sumar, cos votos en contra do PP, Vox, Junts e outras formacións, segundo o texto correspondente a cada votación, non estamos a falar unicamente dun enfrontamento entre partidos. Estamos a falar de medidas concretas que pretendían ofrecer protección a determinados arrendatarios e persoas vulnerables, cuxa continuidade quedou frustrada tras a votación.
É importante dicilo con claridade: as propostas do Goberno eran insuficientes para resolver o problema estrutural da vivenda. Non abordaban todas as súas causas, non garantían por si soas un parque público suficiente nin resolvían as dificultades económicas de millóns de fogares. Pero incluían medidas de protección que podían aliviar determinadas situacións especialmente complicadas.
Pódese considerar que unha proposta é insuficiente e, ao mesmo tempo, recoñecer que a súa aplicación podería beneficiar persoas que se atopan nunha situación de extrema vulnerabilidade.
Non é necesario compartir o programa político do PSOE ou de Sumar para entender que as familias que están a piques de perder a súa vivenda necesitan solucións inmediatas.
Persoalmente, nunca fun votante do PSOE nin de Sumar. A miña concepción da esquerda está vinculada á defensa da clase traballadora, á xustiza social e á transformación dun sistema económico que considero profundamente desigual. E precisamente desde esa perspectiva entendo que as medidas que se adopten deben estar á altura das necesidades reais da poboación.
Non abonda con aprobar medidas de emerxencia. Cómpre unha política de vivenda pública ambiciosa, duradeira e capaz de cambiar as condicións que converteron o acceso a un fogar nunha das principais preocupacións sociais.
Onde están as alternativas para quen hoxe non pode pagar un alugueiro?.
Porque rexeitar unha medida non resolve o problema que esa medida pretendía abordar.
O PP, Vox e Junts defenderon as súas propias razóns para opoñerse aos decretos. Junts argumentou que algunhas das propostas poderían reducir a oferta de alugueiro e provocar un incremento dos prezos. Son argumentos que deben analizarse e contrastarse cos resultados das políticas aplicadas, non aceptarse nin descartarse automaticamente.
Pero calquera alternativa que se presente debe responder a unha pregunta fundamental: que solución concreta se lles ofrece ás persoas que hoxe non poden pagar a súa vivenda?
Dicir que o mercado atopará por si só unha solución non abonda para unha familia que ten que abandonar a súa casa porque non pode asumir unha subida do alugueiro. Tampouco abonda prometer que se construirán vivendas no futuro se non existen medidas que protexan a quen necesita un fogar no presente.
Alberto Núñez Feijóo xa presidiu a Xunta de Galicia durante anos. A súa experiencia de goberno permite analizar as súas políticas de vivenda, os seus resultados e as decisións que se adoptaron durante aquela etapa. As propostas actuais do Partido Popular tamén deben someterse ao mesmo exame: que propoñen, que recursos comprometen, que vivendas prevén construír e como pretenden garantir que sexan realmente alcanzables.
O mesmo debe esixírselles ao resto das formacións políticas, independentemente da súa ideoloxía ou do seu ámbito territorial.
A vivenda non pode converterse nunha promesa electoral que se repite lexislatura tras lexislatura sen que as persoas que máis o necesitan atopen unha resposta.
O problema non é o inmigrante que busca unha habitación, senón as condicións nas que se ve obrigado a vivir.
No medio desta crise, hai quen intenta responsabilizar as persoas migrantes das dificultades de acceso á vivenda.
É unha explicación que desvía a atención de cuestións fundamentais: os prezos, a insuficiencia de vivenda pública, a concentración da propiedade, a precariedade salarial e as dificultades para desenvolver políticas que garantan o acceso a un fogar.
Unha persoa migrante que chega ao Estado español buscando traballo e que acaba compartindo unha habitación con outras persoas non é responsable de que o mercado ofreza alugueiros inaccesibles.
Quen migra tamén traballa, paga alugueiros e contribúe á actividade económica e social. As súas necesidades de vivenda son tan lexítimas como as de calquera outra persoa.
O debate debe centrarse nas condicións que permiten que unha habitación se alugue a prezos desproporcionados, na falta de garantías para os arrendatarios e na necesidade de facer cumprir as normas que protexen as persoas.
Converter quen se atopa nunha situación de maior vulnerabilidade en responsable dos problemas estruturais non contribúe a resolvelos.
Vivenda baleira, vivenda pública e especulación.
No Estado español existen vivendas desocupadas, aínda que non todas se atopan nas mesmas condicións nin están dispoñibles para seren habitadas. Algunhas necesitan reformas, outras están en lugares onde non existe suficiente demanda e outras están pendentes de procesos hereditarios ou xudiciais.
Por iso, cando falamos de vivenda baleira, é necesario diferenciar as situacións e deseñar políticas que respondan a cada unha delas.
Cómpre incentivar a incorporación de vivendas ao alugueiro alcanzable, estudar medidas fiscais proporcionadas para as vivendas que permanecen desocupadas de maneira inxustificada e combater as prácticas especulativas que prexudican o acceso a un fogar.
Tamén é imprescindible aumentar o parque de vivenda pública, cunha planificación a longo prazo que garanta que esas vivendas sigan sendo públicas e alcanzables.
Non podemos esquecer que as decisións sobre o patrimonio público teñen consecuencias que poden prolongarse durante décadas. A venda de vivenda pública a operadores privados, cando se produce, debe analizarse con rigor, tendo en conta as condicións da operación, os seus beneficiarios e as consecuencias para as persoas que residían neses inmobles.
A vivenda pública non pode converterse nunha oportunidade de negocio que acabe afastando dela a quen máis a necesita.
Tamén debemos abordar a expansión dos pisos turísticos nas zonas onde o seu crecemento contribúe a reducir a dispoñibilidade de vivendas para residencia habitual. As políticas deben ter en conta as diferenzas entre territorios, a actividade económica e as necesidades de quen vive e traballa neles.
Un país non pode organizar a súa política económica exclusivamente arredor da rendibilidade turística, esquecéndose das persoas que necesitan unha vivenda estable.
España é moito máis ca un destino turístico. É un lugar onde millóns de persoas traballan, estudan, crían os seus fillos e constrúen o seu futuro.
A dignidade das persoas debería estar por riba de calquera interese económico.
A crise da vivenda é tamén unha crise de salarios, de emprego, de desigualdade e de dereitos sociais.
Non podemos falar de vivenda digna sen falar de salarios dignos. Non podemos falar de emancipación xuvenil mentres unha parte importante da mocidade non ten ingresos suficientes para independizarse. Tampouco podemos falar de igualdade de oportunidades cando o lugar onde naces e a situación económica da túa familia condicionan de maneira tan determinante as túas posibilidades de acceder a unha vivenda.
As familias que teñen fillos coñecen especialmente ben esta realidade. Os gastos de alimentación, educación, transporte, subministracións e vivenda acumúlanse e fan que calquera imprevisto poida converterse nun problema económico de enorme magnitude.
E cando unha familia perde a súa vivenda, as consecuencias non son exclusivamente económicas. Tamén afectan á estabilidade, á convivencia, á educación dos menores e á saúde emocional de quen atravesa esa situación.
Por iso, a resposta política debe ir moito máis alá das declaracións, das promesas e dos enfrontamentos parlamentarios.
Cómpre construír vivenda pública, protexer os arrendatarios, garantir o cumprimento da lexislación, mellorar os salarios e desenvolver políticas que permitan ás persoas vivir con dignidade.
E cómpre, sobre todo, entender que unha sociedade na que traballar non garante poder vivir dignamente ten un problema que non pode seguir ignorando.
Non podemos permitir que a vivenda sexa un privilexio duns poucos mentres se converte nunha condena económica para a maioría.
É perfectamente lexítimo discrepar sobre como debe intervir o Estado no mercado inmobiliario, que medidas fiscais deben aplicarse ou que modelo de construción debe impulsarse. Pero esas discrepancias deben traducirse en propostas concretas, avaliables e capaces de responder a unha emerxencia que xa está a afectar millóns de persoas.
O que non debería suceder é que o debate político acabe sendo un intercambio de acusacións mentres as familias seguen sen atopar unha solución.
A cidadanía ten dereito a esixir resultados a quen goberna e a quen aspira a gobernar. Ten dereito a coñecer que políticas se aplicaron, canto custaron, que resultados obtiveron e que alternativas se propoñen.
E ten dereito, sobre todo, a que o acceso a unha vivenda digna deixe de ser unha aspiración inalcanzable para converterse nunha realidade.
Porque detrás de cada alugueiro impagable hai unha persoa. Detrás de cada desafiuzamento hai unha familia. Detrás de cada mozo ou moza que non pode emanciparse hai un proxecto de vida que permanece paralizado.
E detrás de cada unha desas situacións hai un problema social que non podemos reducir a unha simple disputa entre partidos.
A vivenda non debería ser un luxo. Debería ser un dereito efectivo.
E garantir ese dereito é unha responsabilidade colectiva que esixe decisións políticas, recursos públicos, medidas concretas e unha vontade real de afrontar as desigualdades.
Porque unha sociedade mídese tamén pola capacidade que ten de garantir que as persoas poidan vivir con dignidade, independentemente dos cartos que teñan no peto.
André Abeledo Fernández
