CUBA: A DIGNIDADE QUE WASHINGTON NUNCA PERDOARÁ
Camaradas:
Hai unha contradición que atravesa máis de seis décadas de política exterior estadounidense: Washington fixo as paces con Vietnam, pero nunca fixo as paces con Cuba.
Estados Unidos combateu durante anos en Vietnam, empregou napalm e axente laranxa e deixou tras de si unha devastadora pegada humana. Porén, décadas despois normalizou as relacións con aquel país e desenvolveu importantes vínculos comerciais con el.
Con Cuba aconteceu o contrario.
A apenas noventa millas das súas costas, unha revolución socialista rompeu coa tutela estadounidense e emprendeu un proxecto político propio. Ese é o punto que permite entender a persistencia do conflito: Cuba non só adoptou un modelo ideolóxico diferente; desafiou a hexemonía de Washington no seu propio hemisferio.
O DESAFÍO CUBANO
A Revolución cubana triunfou en 1959 e axiña entrou en conflito cos intereses estadounidenses. A invasión de Praia Girón fracasou, pero a política de presión continuou.
Fidel Castro resumiu a cuestión hai décadas ao sinalar que o que Estados Unidos non podía perdoar era que unha revolución socialista triunfase «nas súas propias narices».
Máis alá da retórica revolucionaria, hai un feito histórico difícil de ignorar: a existencia dunha Cuba independente de Washington cuestionaba a idea de que América Latina e o Caribe debían permanecer dentro da súa esfera de influencia.
Por iso Cuba adquiriu unha importancia que ía moito máis alá do seu tamaño.
O EMBARGO COMO INSTRUMENTO DE PRESIÓN
En 1962, Estados Unidos formalizou o embargo económico contra Cuba. Posteriormente, as leis Torricelli e Helms-Burton ampliaron e consolidaron o seu alcance.
O obxectivo político desta estratexia era exercer presión económica para provocar cambios na política e no sistema cubanos.
O problema é que a presión económica sobre un Estado nunca afecta unicamente os seus dirixentes. As súas consecuencias alcanzan tamén empresas, traballadores e familias, especialmente cando se prolonga durante décadas.
Iso non significa atribuír todos os problemas da economía cubana ao embargo. Sería unha simplificación. As decisións do Goberno cubano, as súas políticas económicas e os seus propios erros tamén forman parte da explicación.
Pero a existencia de responsabilidades internas non fai irrelevante a presión externa.
As dúas realidades poden coexistir.
UNHA POLÍTICA QUE SOBREVIVE AOS PRESIDENTES
A Administración Obama iniciou en 2015 un proceso de achegamento coa Habana, pero non eliminou o entramado legal do embargo.
Donald Trump reverteu boa parte desa apertura e endureceu novamente a política cara a Cuba.
Joe Biden introduciu algúns cambios, pero mantivo boa parte das restricións herdadas.
O resultado é significativo: o enfrontamento con Cuba sobreviviu a gobernos demócratas e republicanos, ao final da Guerra Fría e a profundas transformacións do escenario internacional.
Isto demostra que non estamos ante unha simple decisión persoal dun presidente.
É unha cuestión estrutural da política exterior estadounidense.
A DOUTRINA MONROE E A SOBERANÍA LATINOAMERICANA
A historia de Cuba tampouco se pode separar da relación entre Estados Unidos e América Latina.
Desde a Doutrina Monroe, Washington desenvolveu unha concepción do hemisferio occidental como un espazo de influencia privilexiada. A historia posterior estivo marcada por intervencións, presións e conflitos con gobernos que cuestionaron esa posición.
Cuba representa un dos casos máis prolongados de resistencia a esa lóxica.
E por iso a cuestión cubana vai moito máis alá da propia illa.
O verdadeiro debate é se os países latinoamericanos teñen dereito a elixir o seu modelo político e as súas alianzas internacionais sen ter que contar coa aprobación de Washington.
DEFENDER A SOBERANÍA NON SIGNIFICA IDEALIZAR CUBA
Defender Cuba non significa negar os seus problemas.
Pódese criticar o Goberno cubano, cuestionar as súas políticas, defender maiores liberdades e denunciar aquilo que consideremos inxusto dentro da illa.
Pero tamén se pode afirmar, ao mesmo tempo, que ningunha potencia estranxeira debería utilizar o seu poder económico para imporlle a outro pobo o sistema político que considera aceptable.
Esta distinción é fundamental.
Porque se a soberanía só se defende cando o Goberno de quenda nos gusta, entón non estamos defendendo realmente a soberanía: estamos defendendo as nosas propias preferencias políticas.
O QUE CUBA REPRESENTA
Cuba segue sendo unha cuestión incómoda porque demostra que un país pequeno pode desafiar durante décadas a vontade dunha superpotencia.
Cos seus acertos e os seus erros, a Revolución cubana sobreviviu ao mundo no que naceu.
E esa supervivencia ten unha dimensión política que transcende as fronteiras da illa: cuestiona a idea de que a hexemonía dunha potencia sobre o seu contorno sexa inevitable.
Por iso a cuestión cubana non debería reducirse nin a unha defensa cega do Goberno cubano nin a unha condena automática de todo o que acontece na illa.
A cuestión fundamental é outra:
Quen ten dereito a decidir o futuro de Cuba?
A resposta, se realmente cremos na soberanía dos pobos, só pode ser unha: o pobo cubano. Non Washington. Non a Casa Branca. Non ningunha potencia estranxeira.
Cuba pode ser criticada. O seu Goberno pode ser cuestionado. As súas políticas poden ser debatidas.
Pero o seu futuro non debería decidirse mediante presións externas.
Esa é, en última instancia, a dignidade que Washington nunca conseguiu dobrar.
¡Até a vitoria sempre!
André Abeledo Fernández
