A República Democrática Popular do Iemen: o Estado que o imperialismo quixo borrar da memoria.
Que non vos conten contos. Repetíronnos ata a náusea que o socialismo é cousa de europeos, que o mundo árabe só coñece o petróleo, o turbante e a guerra. Mentira.
No extremo da península arábiga, fronte ás narices do Imperio británico e das monarquías do Golfo, existiu durante vinte e tres anos un Estado marxista-leninista: a República Democrática Popular do Iemen.
Os que mandan queren que o esquezamos. Nós non o imos esquecer.
Adén: do saqueo colonial á insurrección.
Todo comezou cun roubo.
En 1839, Gran Bretaña apoderouse de Adén e, tras a apertura da canle de Suez, converteu aquel porto nunha escala imprescindible cara á xoia da súa coroa: a India. Para blindar o seu botín, levantou un entramado de protectorados e microestados que, en 1963, reuniu na Federación de Arabia do Sur: un artefacto deseñado en Londres para que todo cambiase sen que nada cambiase.
Pero os pobos non piden permiso.
Os traballadores dun dos portos máis activos do mundo, curtidos na loita por mellores condicións de vida e inflamados polo vento anticolonial que percorría a rexión, empuñaron as armas. En outubro de 1963, a Fronte de Liberación Nacional (FLN) iniciou a loita armada. En agosto de 1967, derrotou os seus rivais en Adén e obrigou os británicos a negociar a súa retirada a toda présa.
O 30 de novembro de 1967 naceu a independencia. Tres anos despois, en 1970, o país pasou a chamarse República Democrática Popular do Iemen.
Unha revolución na península arábiga.
A RDPY adoptou o marxismo-leninismo e organizou o poder arredor da FLN e, desde 1978, do Partido Socialista do Iemen. Foi o único Estado de Oriente Medio aliñado co bloque socialista durante a Guerra Fría e o primeiro país comunista da historia do mundo árabe.
E naceu na miseria máis absoluta.
Os británicos marcharon deixando atrás o peche da base e dunha administración que daba de comer a boa parte de Adén. Coa canle de Suez pechada tras a guerra de 1967, prometeron unha axuda de 12 millóns de libras que nunca chegaron a pagar. A clase capitalista fuxiu con eles. No interior, a economía era pouco máis ca pesca artesanal e agricultura de subsistencia.
Con iso. Con case nada.
E, con todo, construíuse un Estado.
As reformas sociais: o socialismo mídese en dereitos.
Un Estado revolucionario xúlgase polo que fai coa súa xente. E aquí a RDPY ten unha historia que contar.
Partindo dun analfabetismo próximo ao 60 %, levantou escolas por todo o país, estableceu oito anos de ensino obrigatorio, abriu a Universidade de Adén en 1975 e puxo en marcha campañas de alfabetización que culminaron en 1980. Chegouse a encomendar aos mozos a tarefa de alfabetizar nos seus propios fogares, especialmente as mulleres.
Durante décadas, unha parte importante das iemenís que ocuparon postos profesionais e administrativos formouse naquela rede educativa.
A sanidade chegou onde antes apenas existía. Estendéronse postos de saúde, clínicas e hospitais por todo o territorio, con medicamentos e servizos gratuítos. Cuba achegou médicos e coñecementos e colaborou na creación da Facultade de Medicina de Adén.
A Lei de Vivenda de 1972 deixou os propietarios urbanos unicamente coa vivenda na que residían e puxo alugueiros baixos ao alcance da poboación.
E a Lei de Reforma Agraria de 1970 introduciu unha ruptura profunda coa vella orde: favoreceu que aparceiros e arrendatarios accedesen á terra e acabasen co poder dos terratenentes que durante xeracións someteran o campesiñado.
E aínda houbo máis.
A Lei de Familia de 1974 outorgou ás mulleres dereitos que, para a época, resultaban excepcionais no mundo árabe: igualdade de responsabilidades no fogar e respecto dos fillos, dereito a solicitar o divorcio, restricións á poligamia e unha Unión de Mulleres á que podían acudir fronte aos malos tratos e aos matrimonios forzados.
O Estado combateu tamén o tribalismo, prohibindo os apelidos de clan e redeseñando as gobernacións para evitar que coincidisen coas antigas lealdades tribais.
E, nun mundo onde moitas cousas se compran, a corrupción foi combatida con dureza. Os servizos públicos non debían depender de subornos e a distancia material entre a poboación e os seus dirixentes mantívose relativamente reducida.
Un salario básico debía permitir vivir, educar os fillos e acceder á sanidade.
Que se deteña a pensalo calquera que hoxe teña que pagar por cada unha desas cousas.
Internacionalismo fronte ao cerco.
O Iemen do Sur non estivo só. Aí está outra das claves da súa historia.
Os seus ricos veciños do Golfo tratárono con hostilidade e Occidente pechoulle as portas pola súa orientación política. Fronte a ese cerco, a Unión Soviética achegou arredor dun terzo da axuda recibida; China construíu a fábrica téxtil de Mansoura, que proporcionou emprego a centos de mulleres, e Cuba achegou médicos e formación sanitaria.
Era a solidariedade entre os pobos: apoio en lugar de bombas, cooperación en lugar de sometemento.
Así foi posible que un país pequeno e pobre tentase construír un modelo propio fronte a potencias moito máis poderosas.
Mentres tanto, a RDPY tivo que soportar incursións sistemáticas e dúas guerras abertas contra o Iemen do Norte, en 1972 e 1979.
O que tamén hai que dicir.
Un revolucionario non debería agochar as súas propias leccións.
As loitas entre faccións da dirección desembocaron na sanguenta guerra interna de xaneiro de 1986, que deixou miles de mortos, arrasou boa parte de Adén e danou profundamente o prestixio do partido.
Tamén houbo unha burocracia excesiva nas nacionalizacións do campo e da pesca que lastrou a produción.
Hai que dicilo.
Non para entregar argumentos ao inimigo, senón porque ningunha experiencia histórica está por riba da crítica. Apréndese dos acertos, pero tamén —e quizais sobre todo— dos erros.
Un Estado que incomodaba.
Co declive do bloque soviético, o Iemen do Sur e o Iemen do Norte acordaron fusionarse o 22 de maio de 1990.
Pero o que se presentou como unidade acabou converténdose en dominación.
Tras a breve guerra civil de 1994, o réxime que se impuxo sobre todo o país borrou deliberadamente boa parte da memoria política da RDPY. A Lei de Familia foi substituída polo dereito de familia conservador do norte e as novas xeracións quedaron cada vez máis afastadas daquilo que conquistaran os seus avós.
Hoxe, moitos mozos e moitas mulleres iemenís reivindican a recuperación de servizos sociais, dereitos e condicións de vida que quedaron atrás.
O Che, de Adén a Gaza.
Hai símbolos que ningún imperio consegue enterrar.
O rostro do Che Guevara, comunista e marxista ata o último día, segue sendo unha bandeira de loita, revolución e resistencia para os movementos obreiros e de esquerda de todo o mundo, tamén en Oriente Próximo e no norte de África.
Vémolo nas rúas de Palestina, onde un pobo enteiro resiste fronte á destrución e á violencia, e vémolo tamén nun Iemen marcado pola miseria, a guerra e a inxerencia estranxeira.
Porque onde existe opresión, sempre haberá quen lembre que tamén é posible plantar cara.
Iemen hoxe: a resistencia fronte a Riad e os seus padriños
E ese Iemen volve erguerse.
Desde principios de setembro de 2026, as forzas de Ansar Alá, os hutís, lanzaron unha ofensiva de gran envergadura contra forzas apoiadas por Arabia Saudita. Tomaron posicións clave na costa occidental, situáronse nunha posición dominante sobre o estreito de Bab el-Mandeb e, o 8 de setembro, golpearon con drons e mísiles cidades sauditas como Abha, Xizán ou Najrán.
Riad promete represalias e pide aos seus aliados axuda antimisís. Washington reitera o seu apoio ao Goberno recoñecido internacionalmente, aínda que descarta por agora unha intervención directa.
Non nos enganemos nin enganemos a ninguén: os hutís non son comunistas nin pretenden selo. Teñen o seu propio programa político e os seus propios obxectivos.
Pero hai unha cuestión de fondo que non podemos ignorar.
Desde 2015, o pobo iemení soporta unha guerra na que unha coalición encabezada por Arabia Saudita, co apoio dos Estados Unidos e doutros países occidentais, empregou bombardeos, bloqueos e outras medidas que contribuíron a unha das maiores crises humanitarias do mundo.
E sobre o terreo, esa guerra tamén se apoiou en forzas locais financiadas, armadas ou respaldadas por potencias estranxeiras. Forzas que, desde esta perspectiva, actúan ao servizo de intereses alleos ao pobo iemení.
Mesmo os seus propios padriños acabaron enfrontándose entre si. Arabia Saudita e os Emiratos Árabes Unidos manteñen intereses diverxentes sobre o futuro do país.
Os separatistas do sur, moitos deles baixo o paraugas emiratí, axitan o recordo da RDPY sen asumir o seu programa de xustiza social. Apropiáronse dunha bandeira sen asumir necesariamente a causa que aquela bandeira representou.
A memoria que nos toca defender.
Hoxe o Iemen aparece nos medios principalmente como escenario de guerra, fame e sufrimento, coma se o seu pobo nacese para ser vítima.
Pois non.
Ese pobo fixo unha revolución. Ergueu un Estado. Construíu escolas, hospitais e servizos públicos. Impulsou dereitos para as mulleres. Tentou romper co poder tribal e coas vellas estruturas de dominación.
E demostrou que o socialismo tamén podía botar raíces baixo o sol de Arabia.
Coñecer esa historia e mantela viva forma parte da memoria da clase traballadora internacional. E hoxe, máis ca nunca, porque a historia de Adén lembra algo que ningún imperio debería esquecer: os pobos que se ergueron unha vez poden volver facelo.
Até a vitoria sempre!
André Abeledo Fernández
