O imperio que non pode curar os seus
Camaradas:
Hai unha imaxe que debería abondar para desmontar o mito do «soño americano»: campamentos de tendas de campaña espallándose canda os parques temáticos de Florida, con familias que onte tiñan un salario e unha hipoteca e hoxe dormen baixo lonas manchadas de humidade, quentándose con estufas de leña mentres o xeo se acumula sobre as súas cabezas. Non falamos dun país empobrecido do chamado Terceiro Mundo. Falamos da primeira potencia económica do planeta, a que se presenta perante o mundo como modelo de prosperidade e liberdade.
Preto de 47 millóns de persoas viven baixo o limiar da pobreza nos Estados Unidos, segundo as propias cifras oficiais. E isto non é unha fatalidade climática nin un accidente histórico: é o resultado directo de catro décadas de guerra de clases librada desde arriba. Cando os lobbies empresariais lanzaron a súa ofensiva contra o movemento obreiro nos anos setenta, culpando os sindicatos da crise económica da época, non estaban a resolver un problema técnico. Estaban a desmontar deliberadamente a única ferramenta que permitía á clase traballadora repartirse unha parte digna da riqueza que ela mesma produce. Hoxe, apenas unha de cada dez persoas traballadoras nos Estados Unidos está afiliada a un sindicato, e no sector privado a cifra rolda unha afiliación case residual. Non é casualidade: é o obxectivo cumprido daquela ofensiva.
E onde o sindicato se retira, avanza a desprotección. A sanidade estadounidense é o exemplo máis brutal. Un sistema que non cura, senón que empobrece: hospitais que cobran cifras astronómicas por unha cesárea ou unha operación de corazón, aseguradoras que libran unha guerra soterrada contra os propios hospitais para non pagar determinados tratamentos e millóns de persoas que descobren, demasiado tarde, que a súa póliza non cubría aquilo que precisaban. A «factura sorpresa» —ese eufemismo tan norteamericano— converte unha ambulancia nunha ruína económica. Ese é o capitalismo sanitario na súa forma máis pura: a enfermidade como negocio, a dor como oportunidade de mercado.
O máis revelador é que este derroche non compra nin sequera mellores resultados. Os Estados Unidos gastan moitísimo máis en saúde ca calquera país comparable da OCDE e, con todo, a súa esperanza de vida é inferior á da maioría deses países, estancada durante unha década enteira e aínda sen recuperar os niveis previos á pandemia. É a proba empírica de que un sistema de saúde xestionado como negocio privado non só é inxusto: é ineficiente mesmo nos seus propios termos.
A todo isto engádese a crise do fentanilo, que se cobrou máis vidas nun só ano que as guerras de Vietnam e Afganistán combinadas. Non é casualidade que a epidemia de opioides golpease con máis forza precisamente esa clase obreira desindicalizada, empobrecida, sen unha cobertura sanitaria digna nin un horizonte de futuro. Cando se lle arrebata a un pobo a organización colectiva, a sanidade pública e a esperanza material, o baleiro énchese de desesperación, e a desesperación ten fabricantes con nome e apelido que tamén fan negocio con ela.
Non hai que buscar explicacións exóticas para este declive: hai que mirar quen gañou coa debilidade sindical, quen factura coa enfermidade allea e quen decidiu, conscientemente, que a saúde e a dignidade de millóns de persoas foran mercadorías suxeitas á lei da oferta e a demanda. A resposta, coma sempre, non está en máis mercado, senón na organización obreira, na sanidade pública e universal e na recuperación do que nunca debeu deixar de ser un dereito.
Até a vitoria sempre!
André Abeledo Fernández
