Iemen do Sur e Afganistán: os socialismos que Occidente nunca perdoou
Que non vos conten contos. Repetíronnos ata a náusea que o socialismo é cousa de europeos, que o mundo árabe e Asia Central só coñecen o petróleo, o turbante e a guerra. Mentira. Iemen do Sur e Afganistán eran sociedades extremadamente atrasadas, case feudais, onde a muller carecía de dereitos, e ambas intentaron a súa revolución socialista. Avanzaron en igualdade, en sanidade e en educación. Os que mandan queren que o esquezamos. Nós non o imos esquecer.
Adén: do saqueo colonial á insurrección.
Todo comezou cun roubo. En 1839, Gran Bretaña apoderouse de Adén e, tras a apertura da canle de Suez, converteu o porto nunha escala obrigada cara á xoia da súa coroa, a India. Para blindar o seu botín, levantou un taboleiro de protectorados e microestados e, en 1963, reuniunos na Federación de Arabia do Sur, un artefacto de Londres para que todo cambiase sen que nada cambiase. Pero os pobos non piden permiso. Os traballadores do porto, curtidos na loita e acendidos polo vento anticolonial da rexión, empuñaron as armas. En outubro de 1963, a Fronte de Liberación Nacional (FLN) iniciou a loita armada e, en 1967, obrigou os británicos a saír a fume de carozo. O 30 de novembro naceu a independencia, e en 1970 o país pasou a chamarse República Democrática Popular do Iemen.
Unha revolución na Península Arábiga.
A RDPY adoptou o marxismo-leninismo e organizou o poder arredor do FLN e, desde 1978, do Partido Socialista do Iemen. Foi o único Estado árabe que se proclamou marxista-leninista e naceu na miseria máis absoluta: os británicos marcharon, a clase capitalista fuxiu con eles e o interior era pouco máis ca pesca artesanal e agricultura de subsistencia. Con iso, e con nada máis, construíuse un Estado.
E un Estado revolucionario xúlgase polo que fai coa súa xente. Partindo dun 60 % de analfabetismo, a RDPY levantou escolas en todo o país, impuxo oito anos de ensino obrigatorio, abriu a Universidade de Adén en 1975 e puxo en marcha campañas de alfabetización dirixidas sobre todo ás mulleres. A sanidade chegou onde nunca chegara, con postos de saúde, clínicas e hospitais gratuítos e coa solidariedade de Cuba, que axudou a crear a Facultade de Medicina. A Reforma Agraria de 1970 animou aparceiros e arrendatarios a tomar a terra e expulsar os terratenentes que durante séculos os humillaran. A Lei de Vivenda de 1972 deixou os propietarios urbanos só coa casa na que vivían e puxo alugueiros baixos ao alcance da xente.
A Lei de Familia de 1974 deu ás mulleres máis dereitos ca en ningún outro lugar do mundo árabe: igual responsabilidade no fogar, igual dereito a pedir o divorcio, restricións á poligamia e unha Unión de Mulleres á que acudir fronte aos malos tratos e aos matrimonios forzados. O Estado combateu tamén o tribalismo, prohibindo os apelidos de clan e redeseñando as gobernacións para que non coincidisen coas lealdades tribais. E a corrupción castigábase con dureza, e a distancia entre o pobo e os seus dirixentes era mínima. Que se pare a pensar calquera que hoxe pague por todo iso.
Afganistán: o outro intento.
Algo parecido ocorreu en Afganistán. En 1978, a Revolución de Saur deu paso á República Democrática de Afganistán, un goberno de inspiración comunista que se propuxo combater o integrismo, democratizou o dereito á educación, tamén para as mulleres, e tratou de sacar o país dunha estrutura case feudal. Cando a reacción armada ameazou con derrubalo, pediu axuda á Unión Soviética.
Internacionalismo fronte ao cerco.
Ningún dos dous estivo só, e aí está a clave. Iemen do Sur recibiu da Unión Soviética arredor dun terzo da súa axuda, de China unha fábrica téxtil que deu emprego a centos de mulleres e de Cuba médicos e formación sanitaria. É a solidariedade entre os pobos, a que reparte apoio en lugar de bombas. Mentres tanto, a RDPY soportou a hostilidade dos seus veciños do Golfo, incursións sistemáticas e dúas guerras abertas contra o Iemen do Norte, en 1972 e 1979.
O que tamén hai que dicir.
Un revolucionario non se agocha das súas propias leccións. As loitas entre faccións da dirección iemení estouparon na sanguenta guerra interna de xaneiro de 1986, que deixou miles de mortos, arrasou boa parte de Adén e danou o prestixio do partido. E unha burocracia excesiva nas nacionalizacións do campo e da pesca lastrou a produción. Dicímolo coa cabeza alta, porque dos erros apréndese, e porque son as leccións que necesitan os pobos que hoxe se levantan.
Os fabricantes do monstro.
Pero estabamos en plena Guerra Fría, e a Occidente non lle interesaba que eses países existisen. En Afganistán, Estados Unidos, xunto con Arabia Saudita e Paquistán, armou e financiou os mujahidíns e abriu a porta a que chegasen radicais relixiosos de medio mundo con diñeiro e fusís para derrubar o goberno socialista e expulsar de alí a Unión Soviética. Daquela mestura xurdiron Al Qaeda e os talibáns, que en 1996 proclamaron o seu Emirato. Deulles igual a sociedade que ían crear, unha na que as mulleres valen menos ca calquera animal. Afganistán foi devolto á Idade Media e as súas mulleres, borradas da vida pública. Hoxe as nenas seguen sen poder estudar máis alá da primaria.
No Iemen do Sur, o cerco foi outro: hostilidade das monarquías do Golfo, porta pechada por Occidente e un exemplo demasiado perigoso para a rexión. Co declive do bloque soviético, os dous Iemen fusionáronse en 1990 e, tras a guerra civil de 1994, o réxime que se apoderou de todo o país borrou deliberadamente ata o último rastro da RDPY. A Lei de Familia foi substituída polo dereito de familia conservador do norte e ás novas xeracións ocúltaselles o que os seus avós lograron.
A hipocrisía de Occidente.
Isto é o que hai que lembrar: a Occidente non lle importa que os pobos sufran gobernos terribles. Impórtalle que eses gobernos esixan soberanía e que sexan un exemplo de que as cousas se poden facer doutra maneira, sen estar baixo a bota dos Estados Unidos e dos seus satélites. Por iso derrubaron ou intentaron derrubar todo proxecto que se lles vai das mans: con sancións, con intervencións, con magnicidios, con secuestros ou cun bloqueo xenocida como o que hoxe sofre Cuba.
E por iso non lles importa que Arabia Saudita sexa unha monarquía sátrapa onde se decapita en praza pública e se persegue os homosexuais. Non lles importa que o seu príncipe herdeiro cargue co asasinato e despezamento dun xornalista no consulado saudita de Istambul. Non lles importa que Catar ou os Emiratos sexan ditaduras, nin que Marrocos sexa unha monarquía autoritaria que vende unha imaxe de democracia mentres miles de persoas tratan de fuxir, como vimos en Ceuta. Eses son os amigos. Os inimigos son os que non se axeonllan.
Iemen hoxe: a resistencia fronte a Riad e os seus padriños.
E ese Iemen está a levantarse agora mesmo. Desde principios de setembro de 2026, as forzas de Ansar Alá, os hutís, lanzaron unha ofensiva de gran envergadura contra as forzas apoiadas por Arabia Saudita. Tomaron posicións clave da costa occidental, colocáronse nunha posición dominante sobre o estreito de Bab el-Mandeb e, o 8 de setembro, golpearon con drons e mísiles cidades sauditas como Abha, Xizán ou Nayrán. Riad promete represalias e pide axuda antimísiles aos seus aliados; Washington reitera o seu apoio ao Goberno recoñecido, aínda que descarta polo de agora un papel directo.
Non nos enganemos: os hutís non son comunistas nin pretenden selo, e é un movemento co seu propio programa. Pero hai unha cuestión de fondo que non admite dúbidas. Desde 2015, o pobo iemení soporta a agresión dunha coalición encabezada por Arabia Saudita, co respaldo de Estados Unidos e de Occidente, con bloqueos, bombardeos e fame como armas de guerra. Sobre o terreo, esa agresión apóiase en forzas locais pagadas, armadas e amparadas desde Riad, Washington e Abu Dabi, mercenarios ao servizo de intereses estranxeiros. Tanto é o seu carácter de alugueiro que ata os seus padriños pelexan entre si: Arabia Saudita e os Emiratos rivalizan polo control do país. Os separatistas do sur, moitos baixo o paraugas emiratí, axitan o recordo da RDPY sen asumir o seu programa de xustiza social, e nin unha palabra teñen sobre democracia, equidade ou dereitos para a súa xente. Apropiáronse da bandeira sen herdar a causa.
A memoria que nos toca defender.
Hoxe Iemen e Afganistán aparecen nos medios só como escenarios de guerra, fame e sufrimento, como se os seus pobos nacesen para ser vítimas. Pois non. Eses pobos intentaron unha revolución, levantaron Estados e demostraron que o socialismo tamén bota raíces baixo o sol de Arabia e nas montañas do Hindu Kush. As mulleres afgás non necesitan bombas nin sermóns de quen armaron os seus verdugos: necesitan solidariedade internacionalista. Coñecer esta historia e defendela é unha tarefa da clase traballadora internacional, e hoxe máis ca nunca, con Cuba bloqueada, con Venezuela ameazada e con Palestina resistindo o exterminio. Porque o mesmo imperio que quixo borrar estas experiencias segue sementando o inferno, e porque os pobos que se levantaron unha vez poden volver facelo.
Até a vitoria sempre!
André Abeledo Fernández
