O falso patriotismo empresarial de Mercadona.
Hai empresas que comprenderon perfectamente o poder dunha bandeira.
Unha bandeira transmite proximidade. A palabra «España» transmite confianza. Un agricultor sorrinte transmite compromiso co campo. E unha gran empresa que se presenta como defensora do produto nacional consegue algo aínda máis eficaz: que moitos confundan mercar nunha gran superficie española con defender os produtores do país.
Pero non son a mesma cousa.
Mercadona é unha empresa española. É valenciana. É un xigante da distribución e mantén unha enorme rede de provedores nacionais. Iso é un feito indiscutible. Tamén o é que o seu modelo de negocio —como o de calquera gran empresa capitalista— busca a eficiencia, a dispoñibilidade e a rendibilidade.
E aí é onde estoupa a contradición.
Cando unha compañía aspira a erixirse en bastión do patriotismo económico, hai que mirar menos as súas campañas publicitarias e moito máis que compra, a quen llo compra, onde o produce, como trata os seus provedores e que acontece dentro e fóra dos seus supermercados.
Cando se fai ese exercicio, a fotografía resulta moito máis complexa.
A bandeira remata onde comeza a conta de resultados.
Mercadona construíu boa parte da súa identidade corporativa arredor da súa proximidade cos provedores nacionais. Porén, iso nunca significou que o 100 % do seu xénero sexa español, nin ten por que significar. A propia empresa recoñece que importa determinados alimentos cando a produción local non cobre a demanda.
O caso da laranxa é paradigmático.
Cuestionada en repetidas ocasións pola venda de cítricos surafricanos en plena horta valenciana, a compañía defendeu que recorre a importacións de Suráfrica, Arxentina, Marrocos ou países europeos unicamente cando se esgota a campaña nacional.
Sería deshonesto dicir que Mercadona substitúe sistematicamente o produto valenciano. Pero tamén sería deshonesto negar que importa do exterior. E esa é unha decisión empresarial puramente lóxica, non un acto de patriotismo.
O labirinto da orixe: aceite e patacas.
Con outros produtos, o relato da trazabilidade complícase:
– O aceite: Durante dúas décadas, Sovena foi o interprovedor de referencia de Mercadona. Á súa vez, estivo vinculada a estruturas agrícolas masivas no sector da oliveira —incluíndo miles de hectáreas en Marrocos— a través de redes societarias cruzadas. Aínda que non existen probas de que se comercializase aceite marroquí etiquetado fraudulentamente como español —existen estudos de trazabilidade que avalan a orixe nacional en determinadas campañas—, o dato estrutural desmonta o mito dunha cadea de subministración limitada exclusivamente ao campo ibérico.
– As patacas e o Sáhara: Existen antecedentes documentados de patacas comercializadas con orixe en Israel, así como conservas de peixe vinculadas no pasado a plantas de produción no Aiún (Sáhara Occidental). Tratándose dun territorio cun estatuto xurídico internacional diferenciado e baixo o escrutinio dos tribunais europeos, a elección de provedores transcende a mera anécdota comercial.
Mentres tanto, o agricultor paga a factura.
A discusión sobre a orixe do produto agocha un problema estrutural moito máis grave: a presión sobre as marxes agrarias.
Organizacións como Unió de Pagesos e Unión de Uniones denunciaron reiteradamente o poder asimétrico da gran distribución, capaz de estrangular os prezos no elo máis débil. As concentracións diante dos centros loxísticos de Mercadona ou as denuncias formais ante a Comisión Nacional dos Mercados e da Competencia (CNMC) —como a relativa aos prezos do leite UHT— poñen de manifesto un profundo malestar.
É certo que a CNMC arquivou aquel expediente en 2025 ao non atopar unha infracción acreditada e que o arquivo está recorrido ante a Audiencia Nacional. As denuncias non equivalen a condenas xudiciais. Pero a insistencia do sector primario demostra que o desequilibrio de poder na cadea alimentaria non é unha invención, senón unha realidade cotiá.
A letra pequena do modelo laboral
O pulso non se libra unicamente no campo, senón tamén portas dentro. Mercadona presume dun convenio colectivo apoiado polos principais sindicatos (UGT, CCOO e o Sindicato Independente). Porén, a conflitividade interna é innegable.
Tras anos de litixios impulsados por sindicatos como a CIG, o Tribunal Supremo ditou sentenza en febreiro de 2026, estimando parcialmente as súas demandas e anulando aspectos clave do convenio colectivo, como certos incisos relativos á representación e á regulación da prima por incapacidade temporal.
A isto súmanse os conflitos abertos por outras organizacións sindicais, como ELA, CSIF ou OSTA, en relación coa retirada de primas por baixas, a conciliación ou as denuncias de presión sobre a actividade sindical. Unha empresa pode presumir de estabilidade laboral mentres, de maneira simultánea, acumula sentenzas xudiciais na súa contra e un goteo constante de litixios.
O patriotismo que só aparece no marketing.
Mercadona pode ser española, xerar emprego masivo e mercar a milleiros de agricultores locais. Pero, ao mesmo tempo, importa laranxas de Suráfrica, comercializa produtos de orixe israelí, xestiona provedores con redes internacionais, acumula críticas do campo e afronta sentenzas laborais adversas.
Nada disto a converte nunha empresa ilegal. Simplemente devólvea á súa auténtica natureza: unha corporación rexida polas leis do mercado global.
– O capital non ten patria; ten contas de resultados.
– Unha empresa non é España.
– Un supermercado non é a patria.
– E Juan Roig non representa o agricultor valenciano.
Defender o campo e os traballadores dun país non consiste en estampar unha bandeira na publicidade dunha gran superficie. Consiste en garantir prezos xustos por riba dos custos de produción, asegurar a trazabilidade real, respectar a liberdade sindical e evitar que o elo máis débil asuma todo o risco mentres os xigantes controlan a distribución.
Cando unha gran empresa axita a bandeira nacional, o consumidor prudente debe facer o único exercicio de honestidade posible: non mirar o envoltorio, senón a cadea de valor, os contratos, os tribunais e as marxes.
Porque o patriotismo que só asoma nos anuncios non é patriotismo. É pura estratexia comercial.
André Abeledo Fernández
