Stalin: a industrialización dun imperio agrario e as contradicións que a esquerda non pode calar
Hai figuras históricas que a propaganda occidental converteu en caricatura, no monstro de manual co que se pretende pechar calquera debate sobre o socialismo do século XX antes de que comece. Stalin é a máis utilizada de todas elas. Invócase non para entender a historia, senón para clausurala: abonda pronunciar o seu nome para que calquera defensa da planificación económica, da propiedade colectiva ou da industrialización acelerada quede automaticamente descualificada. Esa operación ideolóxica —converter un dirixente histórico en arma arreboladiza contra toda alternativa ao capitalismo— é tan interesada como pouco rigorosa, e como marxistas non podemos aceptala sen máis.
Dun imperio agrario atrasado a potencia industrial nunha década.
Cando Stalin asume a dirección efectiva do proceso soviético a finais dos anos vinte, a URSS seguía a ser, no esencial, o imperio zarista atrasado que Lenin e os bolxeviques herdaran tras a guerra civil, a intervención de catorce exércitos estranxeiros e o bloqueo económico occidental. A industrialización acelerada e a colectivización agraria, con toda a súa dureza, respondían a un cálculo que a propia historia terminou por confirmar: ou a URSS se industrializaba nunha década, ou sería esmagada polo capitalismo alemán rearmado. En 1941 esa aposta púxose a proba do xeito máis brutal posible, e a industria pesada construída nos plans quinquenais foi a que permitiu trasladar fábricas enteiras alén dos Urais e sostener a produción bélica que fixo posible Stalingrado.
A derrota do nazismo non se entende sen o Exército Vermello.
Aquí hai que falar claro, porque a historiografía occidental leva oitenta anos tentando borralo: foi o Exército Vermello, cun custo humano que ningún outro pobo pagou nesa magnitude —máis de vinte millóns de vidas soviéticas—, quen rompeu a columna vertebral da Wehrmacht na fronte oriental antes de que o desembarco de Normandía fose sequera posible. Stalingrado, Kursk, a liberación de Auschwitz por tropas soviéticas: son feitos, non relato. Que Occidente prefira lembrar o Día D e silenciar a fronte do Leste non é casualidade, é a mesma operación de sempre —borrar o papel do comunismo na derrota do fascismo para poder presentar despois o anticomunismo como antifascismo, cando a historia demostra xusto o contrario.
As contradicións que non se poden calar.
Dito isto, a honestidade intelectual que esiximos á hora de analizar calquera proceso revolucionario obríganos a non construír santos onde houbo seres humanos, e no caso de Stalin esa obriga pesa máis ca en ningún outro dirixente comunista do século XX. A colectivización forzosa provocou unha fame devastadora en Ucraína e outras rexións agrícolas a comezos dos anos trinta, cun custo humano que ningún marco teórico pode xustificar. As Grandes Purgas de 1936 a 1938 liquidaron fisicamente boa parte da vella garda bolxevique, a mandos militares soviéticos en vésperas dunha guerra que os necesitaba, e a centos de miles de comunistas de base baixo acusacións fabricadas. O sistema do Gulag encerrou e explotou o traballo forzado de millóns de persoas, moitas delas sen ter cometido delito ningún alén da sospeita ou a denuncia arbitraria. O culto á personalidade substituíu a democracia obreira e o debate interno do partido pola obediencia cega, e esa concentración de poder persoal é, precisamente, o contrario do que Marx e Lenin entendían por ditadura do proletariado: o goberno dunha clase, non dun home.
Nin beatificación nin demonización: análise de clase.
Nin a hagiografía que algúns sectores da esquerda seguen a practicar, nin a demonización interesada que reduce setenta anos de historia soviética a un só nome para enterrar o socialismo enteiro baixo el. O que corresponde é a análise materialista: entender por que unha revolución obreira illada, rodeada de inimigos e cunha base económica atrasada, dexenerou nun aparato burocrático que traizoou boa parte dos seus propios principios fundacionais sen que iso invalide a fazaña histórica de ter industrializado un país e derrotado o fascismo europeo. As dúas cousas son certas á vez, e quen só conta unha delas non está a facer historia, está a facer propaganda.
Por que isto importa hoxe.
Aquí, no Estado español, cando VOX e boa parte do PP axitan o pantasma do comunismo para desviar a atención dos seus propios recortes en sanidade e pensións, convén lembrar que o anticomunismo nunca foi antifascismo, e que a esquerda que cede terreo neste debate por medo a que lle colguen etiquetas está a ceder tamén na defensa da propiedade colectiva e da planificación fronte ao capitalismo salvaxe. A tarefa da esquerda de verdade non é repetir o catecismo dos nosos inimigos de clase, nin tampouco pechar os ollos ante as propias contradicións. É aprender da historia, con toda a súa complexidade, para non repetir os seus erros e para non renunciar ás súas conquistas.
Até a vitoria sempre!
André Abeledo Fernández
André Abeledo Fernández
