SUMAR: A CRÓNICA DUNHA DECEPCIÓN ANUNCIADA
Houbo un tempo no que se nos dixo que SUMAR viña reconstruír a esquerda. Que representaba unha nova forma de facer política. Que superaría as vellas divisións, os personalismos e as loitas internas que debilitaran o espazo político situado á esquerda do PSOE. Prometeuse unha nova etapa baseada na unidade, o diálogo e a participación.
Porén, para moitos de nós aquilo non era unha novidade. Xa viramos antes películas semellantes. Con outros nomes, con outros logotipos e con outros eslóganes, pero con argumentos practicamente idénticos. Por iso algúns advertimos desde o principio que o problema non estaba nas promesas, senón nos métodos. Non nos discursos, senón na forma de construír o proxecto.
E o que entón se formulaba como unha advertencia para o futuro hoxe xa forma parte do pasado e do presente.
A decepción xa chegou.
O que se presentaba como unha gran confluencia acabou reproducindo moitas das dinámicas que supostamente viña combater. As decisións seguiron afastándose da militancia organizada. Os debates políticos foron substituídos por estratexias de comunicación. A construción colectiva quedou subordinada aos equilibrios entre dirixentes e á lóxica dos aparatos.
Non era unha cuestión de mala sorte nin de erros puntuais. Era a consecuencia lóxica dun proxecto construído de arriba cara abaixo.
Cando unha organización nace arredor dunha figura política e non arredor dunha base militante sólida, o resultado adoita ser o mesmo. Todo xira arredor do liderado mentres existe éxito mediático. Pero cando aparecen as dificultades, as contradicións e o desgaste institucional, a estrutura amosa a súa fraxilidade.
Durante anos insistíuse en presentar SUMAR como a solución aos problemas da esquerda. Hoxe resulta evidente que non só non os resolveu, senón que en moitos aspectos contribuíu a agravalos. A fragmentación continúa existindo, a desmobilización social segue medrando e boa parte do electorado progresista observa con escepticismo un espazo político que prometía renovación e acabou xerando frustración.
O problema nunca foi Yolanda Díaz como persoa. O problema era converter unha operación política arredor dunha figura concreta nun substituto dun proxecto colectivo de transformación social.
Cando se falaba constantemente do “proxecto de Yolanda Díaz”, xa se estaba definindo a natureza real da iniciativa. Os grandes movementos políticos da historia non se construíron arredor de liderados individuais, senón arredor de ideas, programas, organizacións e obxectivos compartidos. Cando o liderado ocupa o lugar do proxecto, o resultado adoita ser efémero.
O máis preocupante é que tamén se cumpriu outra das advertencias que moitos realizabamos entón.
Non era o nacemento de SUMAR o que debía preocuparnos. O preocupante era o día despois.
Que ocorrería cando unha parte da cidadanía descubrise que as grandes promesas de transformación non se correspondían con cambios reais nas súas condicións de vida? Que ocorrería cando a ilusión inicial chocase coa realidade cotiá dos salarios insuficientes, os alugueiros imposibles, a precariedade laboral e a perda constante de dereitos sociais?
A resposta estámola a ver.
A desafección política aumenta. A confianza na esquerda institucional diminúe. Moitos traballadores e traballadoras senten que ninguén representa realmente os seus intereses. E cando a esquerda deixa baleiro ese espazo, outros intentan ocupalo.
A historia europea ofrece suficientes exemplos como para tomar esta cuestión en serio. Cando amplos sectores populares se senten abandonados ou traizoados por quen afirmaba defendelos, non sempre viran cara a posicións máis avanzadas. A miúdo refúxianse na abstención, no desencanto ou mesmo en opcións reaccionarias que explotan ese malestar social.
Por iso o fracaso de determinados proxectos non é só un problema electoral. É un problema político de enorme profundidade.
Mentres tanto, a política espectáculo continúa avanzando. As mensaxes simples substitúen as análises complexas. Os eslóganes substitúen os programas. A imaxe substitúe a organización. Todo debe ser rápido, emocional e facilmente consumible.
Pero unha sociedade non se transforma mediante campañas de marketing político.
A esquerda non necesita mellores axencias de comunicación. Necesita máis organización popular.
Non necesita novos envases para as mesmas receitas.
Non necesita novas marcas electorais deseñadas para cada ciclo político.
Necesita volver conectar coa realidade cotiá da clase traballadora, recuperar a democracia interna, fortalecer a militancia e construír proxectos que non dependan dun líder carismático nin dunha operación mediática.
Porque o que algúns advertían que podía ocorrer con SUMAR xa ocorreu.
A ilusión esgotouse.
E agora toca afrontar as consecuencias de ter confundido durante demasiado tempo a construción de poder popular coa construción dunha marca electoral.
A verdadeira unidade da esquerda nunca nacerá dun despacho, dunha campaña publicitaria ou dunha operación deseñada para as próximas eleccións. Só poderá construírse desde abaixo, desde a militancia, desde os centros de traballo, desde os barrios e desde os movementos sociais.
Todo o demais xa o vimos.
E tamén vimos como remata.
André Abeledo Fernández
