Artigo de advertencia: a solidariedade que non é solidariedade
Cómpre dicir as cousas con claridade, sen eufemismos nin maquillaxes diplomáticas. Porque cando falamos de axuda humanitaria, falamos de vidas humanas, de pobos enteiros que quedaron na ruína tras catástrofes naturais ou crises profundas. E, con todo, demasiadas veces esa “axuda” non é máis ca outra forma de intervención, control ou negocio xeopolítico.
O caso de Haití é un exemplo que debería servir de advertencia permanente. Tras o devastador terremoto, o país quedou destruído. Chegaron tropas estranxeiras, chegaron organismos internacionais, chegaron promesas de reconstrución. Pero Haití, anos despois, segue atrapado na pobreza estrutural, na inestabilidade e na dependencia. A presenza prolongada de forzas estranxeiras e de estruturas da ONU non se traduciu en soberanía nin en reconstrución real, senón nunha xestión que, na práctica, non devolveu ao pobo haitiano o control do seu propio destino. E iso obriga a unha pregunta incómoda: se a axuda era para reconstruír, por que o resultado foi outro?
Por iso hai que mirar con extrema cautela calquera anuncio de “axuda humanitaria” cando vén acompañado dos mesmos actores que contribuíron, directa ou indirectamente, a debilitar economicamente a outros países mediante sancións, bloqueos ou presións constantes.
Cando Estados Unidos anuncia partidas de 150 millóns de dólares, cómpre poñer as cifras en contexto. Non porque a axuda non teña valor simbólico ou puntual, senón porque resulta insignificante fronte ao impacto económico que xeran anos de sancións, restricións financeiras e asfixia comercial. Falar de axuda mentres se mantén un sistema que impide a normal recuperación económica é, como mínimo, unha contradición difícil de xustificar. E en termos políticos, para moitos pobos, percíbese como unha forma de cinismo estrutural.
O mesmo acontece cando outros actores internacionais se presentan como benefactores humanitarios mentres sosteñen políticas que bloquean ou dificultan a chegada de axuda real a terceiros pobos en conflito. Non se pode falar de solidariedade nun lugar mentres noutro se contribúe ao sufrimento mediante o bloqueo de subministracións básicas, medicinas ou asistencia humanitaria. Esa dobre vara de medir erosiona calquera credibilidade moral.
O problema de fondo é que a axuda humanitaria, en demasiadas ocasións, deixa de ser un acto de solidariedade para converterse nunha ferramenta de influencia. E cando iso ocorre, deixa de ser neutral. Deixa de ser axuda en sentido estrito.
A historia recente está chea de exemplos onde a intervención externa, baixo a bandeira da cooperación, non significou reconstrución real, senón reconfiguración política e económica en función de intereses alleos. Haití é un deles, pero non o único.
Por iso é necesario levantar a voz cando se anuncian novas “misións humanitarias” que veñen acompañadas de sancións, bloqueos ou dobres estándares. Non se trata de rexeitar a axuda en si, senón de esixir coherencia. Porque a solidariedade non pode ser selectiva, nin pode empregarse como ferramenta de presión xeopolítica.
Os pobos non precisan salvadores externos que chegan e marchan deixando as estruturas intactas de dependencia. Precisan respecto, soberanía e a posibilidade real de se reconstruíren sen condicionamentos nin tutelas disfrazadas de altruísmo.
E sobre todo, precisan que non se lles tome o pelo unha e outra vez con discursos humanitarios que, cando se miran de preto, demasiado a miúdo agochan intereses moi distintos.
André Abeledo Fernández
