Lenin: o home que demostrou que a teoría revolucionaria se fai acción
Hai quen reduce a Vladímir Ilich Uliánov, Lenin, a unha estatua derrubada nun vídeo de propaganda anticomunista, coma se setenta anos de historia soviética coubesen na caída dun bloque de bronce. Esa operación é a mesma de sempre: baleirar de contido un dirixente histórico para non ter que discutir as súas ideas. E as ideas de Lenin, gústelle ou non á burguesía, seguen a ser a referencia teórica máis completa que produciu o movemento obreiro para tomar o poder e sostelo.
Da teoría á insurrección: o partido de vangarda.
Lenin non inventou o marxismo, pero fixo algo que ningún teórico anterior conseguira: convertelo nun instrumento de toma de poder. Fronte a quen cría que o socialismo chegaría de forma espontánea e gradual como simple consecuencia do desenvolvemento económico, Lenin defendeu que a clase obreira precisa organización, disciplina e un partido de vangarda capaz de fundir a conciencia revolucionaria coa loita de masas. Non foi un golpe dun puñado de conspiradores, como repite a historiografía burguesa: os bolxeviques chegaron a outubro de 1917 co apoio maioritario dos sóviets de fábricas e cuarteis en Petrogrado e Moscova, tras meses de traballo paciente entre obreiros, soldados e campesiños fartos dunha guerra imperialista que non era a súa.
Aprender da Comuna para non repetir os seus erros.
Lenin construíu a súa análise mirando cara atrás, non por nostalxia, senón porque entendía que a historia é o piar sobre o que se ergue calquera movemento revolucionario. A Comuna de París de 1871 foi a súa principal referencia: a primeira toma do poder polo proletariado, e tamén a súa primeira derrota tráxica. Lenin estudou ambas as caras co mesmo rigor, sen romanticismo, porque sabía que criticar os fracasos dun movemento non é traizoalo, senón a única forma de non repetilos. De aí naceu boa parte do que despois sería a teoría do Estado e a revolución: se o proletariado toma o poder, non pode limitarse a ocupar o vello aparello estatal burgués, ten que destruílo e construír un novo, ao servizo da clase traballadora.
O imperialismo como fase superior do capitalismo.
A súa análise do imperialismo segue a ser, máis dun século despois, a ferramenta máis afiada para entender o mundo en que vivimos: a concentración monopolista do capital, a fusión do capital bancario e industrial, o reparto colonial do planeta entre as potencias e as guerras que ese reparto xera. Cando hoxe vemos os Estados Unidos bombardear países para controlar o seu petróleo, ou a Unión Europea impoñer sancións que só golpean os pobos, non estamos ante fenómenos novos: son a lóxica imperialista que Lenin describiu con precisión cirúrxica en plena Primeira Guerra Mundial, mentres a socialdemocracia europea se rendía ao xenofobismo e votaba os créditos de guerra da súa propia burguesía.
A autodeterminación non é un capricho.
Lenin foi tallante nun principio que hoxe moitos pretenden esquecer cando lles conveña: o dereito dos pobos á autodeterminación, incluída a independencia, é un principio irrenunciable do internacionalismo proletario. Non se trataba dun xesto táctico, senón da comprensión de que ningún pobo pode oprimir a outro e chamarse libre. Ese principio segue a ser hoxe a base para defender o pobo saharauí, o pobo palestino, e calquera nación sometida baixo o imperialismo do século XXI.
As contradicións que non se poden calar.
E aquí a honestidade intelectual volve esixirnos non construír santos onde houbo seres humanos actuando en circunstancias extremas. A Rusia revolucionaria estaba rodeada por catorce exércitos estranxeiros, mergullada nunha guerra civil brutal e na fame. Nese contexto, Lenin e a dirección bolxevique tomaron decisións que unha análise rigorosa non pode branquear: a disolución da Asemblea Constituínte en xaneiro de 1918, cando o resultado electoral non lles foi favorable; a instauración do Terror Vermello e a Cheka como instrumento de represión política que golpeou tamén sectores do propio movemento obreiro; a política de requisas forzosas do comunismo de guerra, que agravou a fame campesiña; e a prohibición de fraccións organizadas dentro do propio partido bolxevique no X Congreso de 1921, aprobada tras a sanguenta represión da rebelión dos mariñeiros de Kronstadt, antigos protagonistas da revolución de 1917 que se ergueron reclamando máis democracia soviética, non menos. Esa decisión sentou un precedente que limitou gravemente o debate interno e a democracia obreira nos anos seguintes, e as súas consecuencias sentíronse durante toda a etapa soviética posterior.
Nin estatua nin caricatura: método revolucionario.
Nin a icona sen fisuras que algúns seguen venerando, nin o monstro de manual co que a dereita quere enterrar calquera alternativa ao capitalismo. Lenin demostrou que a teoría revolucionaria só vale se se converte en acción organizada, e ese triunfo, con todas as súas contradicións, transformou a historia do século XX máis ca calquera programa ou tratado teórico escrito antes ca el. Aprender de Lenin non é repetilo coma catecismo, é facer o que el mesmo fixo: estudar a historia con rigor crítico para non repetir os seus erros e non renunciar ás súas conquistas.
Aquí, no Estado español, cando a dereita axita o anticomunismo para tapar os seus propios recortes e a súa sumisión ao capital transnacional, o método de Lenin —organización, análise de clase, internacionalismo— segue a ser máis necesario ca nunca.
Até a vitoria sempre ✊
André Abeledo Fernández
