Café para todos, pan para case ninguén
Camaradas,
Hai que dicilo claro e sen anestesia: as axudas neste país son, en demasiados casos, insuficientes e están lonxe de responder ás necesidades reais dunha boa parte da clase traballadora. O problema non é que sobren axudas para quen as necesita. O problema é que faltan recursos, existen barreiras administrativas e, demasiadas veces, o sistema acaba xestionando a pobreza en lugar de combater as causas que a producen.
É como servir café nun bar de estrada: un para cada mesa, independentemente de quen teña fame e de quen poida pagar a comida.
O deputado que cobra sen necesitalo e o traballador que necesita sen cobrar
E aquí aparece unha das contradicións máis evidentes desta España de dobre vara de medir: resulta difícil aceptar que persoas con ingresos elevados poidan beneficiarse de determinadas axudas ou vantaxes fiscais mentres traballadores e familias en situación de verdadeira necesidade atopan enormes dificultades para acceder a prestacións suficientes para vivir con dignidade.
Non se trata de sinalar unha persoa concreta por recibir unha axuda á que legalmente teña dereito. O problema é o deseño dun sistema que pode distribuír recursos de maneira pouco relacionada coa necesidade económica real.
Porque, mentres uns poden discutir sobre deducións, complementos ou beneficios fiscais desde unha posición económica desafogada, outros teñen que decidir que factura deixan sen pagar para poder encher a neveira.
Iso non é unha anécdota. É o resultado dun modelo que, demasiadas veces, administra a pobreza en lugar de garantir unhas condicións materiais dignas para toda a clase traballadora.
O bulo do inmigrante privilexiado.
E entón aparece un dos discursos máis perigosos: o do suposto «inmigrante que vive das axudas».
Quen vivimos no mundo real sabemos que esa imaxe non se corresponde coa realidade de millóns de persoas migrantes que traballan, coidan, limpan, recollen froita, constrúen, reparten pedidos ou sosteñen sectores enteiros da nosa economía.
E sabemos tamén que unha persoa migrante en situación administrativa irregular se atopa nunha posición especialmente vulnerable. Non dispón de autorización para traballar legalmente e ten enormes dificultades para acceder a numerosas prestacións económicas e dereitos vinculados á residencia regularizada.
Iso non significa que careza absolutamente de dereitos. Téñenos, e algúns servizos públicos poden estar ao seu alcance en determinadas circunstancias. Pero comparar a súa situación coa dunha persoa con residencia regular e autorización para traballar é, sinxelamente, absurdo.
Traballa porque ten que comer.
Aquí está unha das grandes contradicións.
Unha persoa pode atoparse sen autorización para traballar legalmente e, ao mesmo tempo, necesitar traballar para comer, pagar unha habitación ou enviar cartos á súa familia.
Desaparece entón o traballo?. Non. O traballo aparece, pero moitas veces faino na economía mergullada.
Sen contrato. Sen cotizacións. Sen garantías laborais. Con salarios inferiores aos establecidos legalmente. Con medo a reclamar. Con medo a perder o emprego. E, nos casos máis graves, sometido a auténticas situacións de explotación.
A persoa migrante non crea esa situación porque queira vivir á marxe da legalidade. Moitas veces atópase atrapada nela porque necesita sobrevivir.
E aí aparece o verdadeiro beneficiario da irregularidade: o explotador.
Quen gaña coa economía mergullada?
Esta pregunta debería facerse moito máis a miúdo.
Quen se beneficia de poder pagar menos que o salario legal? Quen aforra cotizacións? Quen evita dereitos laborais? Quen pode despedir ou deixar de pagar con maior facilidade? Quen compite reducindo custos laborais a costa da dignidade dos traballadores?
Non é o traballador migrante. O traballador migrante é, precisamente, quen se atopa nunha posición máis débil.
A economía mergullada pode converterse nun mecanismo de transferencia de riqueza de abaixo cara arriba: aprovéitase a necesidade de quen ten menos capacidade para defenderse e transfórmase esa vulnerabilidade en beneficio empresarial.
E existe, ademais, outra vítima: o empresario que cumpre a lei.
Quen contrata legalmente, paga salarios conforme ao convenio, cotiza á Seguridade Social, respecta as xornadas e cumpre o Estatuto dos Traballadores ten que competir con quen reduce artificialmente os seus custos recorrendo a man de obra irregular.
Iso é competencia desleal.
Polo tanto, combater a economía mergullada non significa perseguir o traballador que se atopa nunha situación de necesidade. Significa perseguir quen se enriquece aproveitándose desa necesidade.
A regularización tamén é unha cuestión laboral.
Por iso, facilitar vías reais e eficaces para regularizar a situación administrativa das persoas que xa viven e traballan en España non debería formularse unicamente como unha cuestión migratoria. Tamén é unha cuestión laboral.
Unha persoa que pode traballar legalmente pode ter contrato, cotizar, reclamar os seus dereitos, contribuír á Seguridade Social e esixir o cumprimento do convenio colectivo.
Unha persoa obrigada a permanecer na irregularidade ten moitas máis posibilidades de acabar en mans de quen lle ofrece traballo sen contrato e lle di: «Se non che interesa, teño outros dez esperando».
Aí é onde a irregularidade se converte nunha ferramenta de explotación.
E cando iso ocorre, perde o traballador migrante, perde o traballador autóctono e perde tamén o empresario que cumpre a lei.
O verdadeiro inimigo non é o traballador migrante.
Por iso resulta tan absurdo enfrontar o traballador autóctono co traballador migrante.
O traballador que naceu aquí e o que chegou doutro país poden ter historias, linguas ou culturas diferentes, pero cando chegan a unha empresa e venden a súa forza de traballo a cambio dun salario ocupan a mesma posición dentro da relación laboral.
Un pode ser galego e outro senegalés. Un pode nacer en Ferrol e outro en Lima. Un pode ter vinte anos e outro cincuenta. Pero, se ambos traballan por un salario, ambos forman parte da clase traballadora.
O problema non é que un lle quite o traballo ao outro. O problema aparece cando alguén utiliza a necesidade dun para rebaixar as condicións laborais de todos.
Por iso, a resposta non pode ser enfrontar traballadores contra traballadores. Ten que ser exactamente a contraria: igualdade de dereitos, emprego legal, salarios dignos, cumprimento dos convenios, persecución da explotación laboral e vías eficaces de regularización para quen xa forma parte da nosa sociedade.
Café para todos, pan para case ninguén.
Ensináronnos a discutir entre nós mentres outros fan caixa.
Dinnos que o problema é o inmigrante que recibe unha axuda. Dinnos que o problema é o traballador que cobra demasiado. Dinnos que o problema é quen recibe unha prestación. Dinnos que o problema é quen vén de fóra.
Mentres tanto, falamos cada vez menos dos salarios que non chegan, dos alugueiros imposibles, da precariedade, dos beneficios empresariais, da economía mergullada e de quen se enriquece aproveitándose da necesidade allea.
O traballador migrante non é o inimigo do traballador autóctono. O traballador desempregado non é o inimigo do traballador ocupado. E quen recibe unha axuda porque a necesita tampouco é o inimigo de quen traballa.
O inimigo é un sistema que consegue que os de abaixo se pelexen polas migallas mentres quen concentra a riqueza segue acumulando poder.
Café para todos, pan para case ninguén.
E, mentres discutimos quen se tomou o café, hai quen segue quedándose co pan.
Até á vitoria sempre!
André Abeledo Fernández
